Kamboçya’nın Yeni Kapısı: Techo International Airport

Dilhan Hız

Fotoğraflar: Nigel Young / Foster + Partners

Techo International Airport, Kamboçya’nın dünyaya açılan yeni kapısı olmanın ötesinde, mimarlığın bazen en güçlü cümleyi en küçük sesle kurabildiğini hatırlatan bir yapı. Foster + Partners’ın tasarladığı terminal, “daha büyük, daha parlak” refleksinden bilinçli bir şekilde uzak duruyor. Işıkla, gölgeyle ve yerel kültürle konuşan sakin ama iddialı bir mimari dil söz konusu...

Phnom Penh’in güneyinde konumlanan Techo International Airport, çağdaş havaalanı mimarisinin alışıldık ölçek ve gösteri dilini bilinçli biçimde geri çeken bir proje. Foster + Partners imzasını taşıyan terminal, yapıyı öncelikle bir “altyapı nesnesi” olarak değil, tropikal iklim, yerel kültür ve kamusal mekân kavramları arasında kurulan hassas bir denge olarak ele almış. Projenin ana taşıyıcı fikri, geniş açıklıklar geçen modüler çatı sistemi üzerinden okunabilir aslında. Bu üst örtü, Kamboçya’nın yoğun güneşini doğrudan içeri almak yerine filtreleyerek mekâna yayıyor. Gün ışığı, çatıdaki açıklıklar ve yarı geçirgen yüzeyler aracılığıyla kontrollü bir biçimde iç mekâna taşınıyor. Ne z ne de çok, kararında. Böylece terminal, gün boyunca büyük ölçüde doğal aydınlatmayla çalışan, yapay ışığa minimum düzeyde ihtiyaç duyan bir mekânsal kurguya kavuşuyor.

İç mekânda kullanılan kafesli tavan yüzeyleri ve dokularla, geleneksel Kamboçya el sanatlarına referans verilmiş. Bu dokular birer motif olmanın ötesinde ışığı süzen, hava dolaşımını destekleyen ve mekânsal ölçeği yumuşataıyorlar. Terminalin plan organizasyonu, havaalanlarının alışıldık hız ve yönlendirme baskısını azaltmayı hedefliyor. Geniş açıklıklar, görsel süreklilik ve iç mekâna yerleştirilen yeşil alanlar, yolcu deneyimini daha sakin ve okunabilir kılıyor. Yapı, kullanıcıyı sürekli hareket etmeye zorlayan bir makine olmaktan ziyade, geçici de olsa durulabilen bir kamusal alan hissi üretiyor ki bu da çok işlevsel.

Günümüzde mimarinin temel taşlarından birini iklim oluşturuyor ve Techo International Airport, Foster + Partners’ın uzun süredir üzerinde çalıştığı iklimle uyumlu büyük ölçekli yapı yaklaşımının güncel bir örneği. Proje, havaalanı tipolojisini yeniden icat etmeye çalışmıyor; onun yerine, bu tipolojinin kaçınılmaz büyüklüğünü daha ölçülü, daha sessiz ve daha bağlama duyarlı bir mimari dile dönüştürüyor. Bu yönüyle yapı, gösterinin değil sürekliliğin peşinde olan bir altyapı mimarlığı örneği olarak öne çıkıyor. Yapının omurgasını oluşturan geniş açıklıklı çatı sistemi, tropikal iklimin sert güneşini bir tehdit değil, kontrollü bir kaynak olarak ele alıyor. Gün ışığı, çatıda yer alan açıklıklardan iç mekâna süzülürken, mekânın neredeyse tamamı gün boyunca yapay aydınlatmaya ihtiyaç duymadan çalışabiliyor. Bu yaklaşım yalnızca enerji verimliliği açısından değil, yolcunun psikolojisi açısından da belirleyici: aceleci, gergin havaalanı atmosferi yerini daha yavaş, daha dingin bir deneyime bırakıyor. İnsanlar onca telaşın içinde kendilerini pek de kötü hissetmiyor gibiler.

Terminalin iç mekânında kullanılan kafesli tavan yüzeyleri ve dokular, Kamboçya’nın geleneksel el işlerinden ilham alıyor. Işığı filtreleyen bu yüzeyler, bir yandan serinlik hissi yaratırken, diğer yandan yapının “yerle” kurduğu bağı güçlendiriyor. Foster + Partners burada küresel bir ofisin sıkça düştüğü tuzaktan kaçınıyor: yerel referansları dekoratif bir alıntı olarak değil, mekânın çalışma prensibinin temel parçası hâline getiriyor. Yapının kamusal alanlarında yer alan heykeller, bitkiler ve açık hacimler, terminali yalnızca bir geçiş noktası olmaktan çıkarıp neredeyse bir kent mekânına dönüştürüyor. Burası aceleyle terk edilmesi gereken bir yer değil; kısa da olsa durulabilen, etrafına bakılabilen bir eşik. Bu da projeyi, günümüz havaalanı mimarisinde giderek nadirleşen bir yere taşıyor. Sözün özü, Techo International Airport, Kamboçya’nın büyüyen ulaşım ihtiyacına teknik bir yanıt verirken, büyük ölçekli altyapı projelerinin bağırmadan da güçlü olabileceğini kanıtlıyor.